1-9 بخش های مختلف بورس کالای ایران 24
1-9-1 بازار فیزیکی بورس کالا 24
1-9-2 بررسی درخواست پذیرش کالا 25
1-9-3 بازار مشتقه 26
1-9-4 بازار فرعی 27
1-9-5 پذیرش اموال غیرمنقول در بازار فرعی 28
1-10 اثرات بورس های کالا در بهبود عملکرد و توسعه اقتصاد 30
1-10-1 مدیریت ریسک قیمت 30
1-10-2 کشف قیمت 31
1-10-2-1 تولید اطلاعات لازم در خصوص قیمت ها 31
1-10-2-2 عرضه گسترده اطلاعات بازار 31
1-10-3 بورس های کالا به عنوان مکانی برای سرمایه گذاری 32
1-10-4 توسعه بازارهای نقدی کالا 33
1-10-5 تسهیل تأمین منابع مالی، تقویت سرمایه گذاری و تولید 33
1-10-6 کاهش فقر و نابرابری 34
1-10-7 کمک به توسعه فن آوری های نوین 34
1-11 آینده و ایجاد بورس های نوظهور 34
1-12 بررسی معاملات بورسی از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 39
1-12-1 دیدگاه شهید مطهری 39
1-12-2 دیدگاه سید موسی صدر 40
1-13 مقایسه معاملات بورسی و قمار بازی 40
فصل دوم: شرایط و چگونگی انجام معاملات در بورس کالا 43
2-1 شرایط عمومی صحت معاملات 44
2-1-1 قصد طرفین و رضاى آنها 45
2-1-2 اهلیت طرفین معامله 45
2-1-3 موضوع معین که مورد معامله باشد 46
2-1-4 شرایط مال مورد معامله 46
2-1-5 مشروعیت جهت معامله 47
2-1-6 قرارداد باید مخالف صریح قانون نباشد 48
2-1-7 قرارداد باید مخالف با اخلاق حسنه نباشد 48
2-1-8 قرارداد باید مخالف با نظم عمومى نباشد 49
2-2 ایجاب و تشخیص آن از دعوت به معامله 49
2-2-1 ایجاب و قبول 51
2-2-2 نقش ایجاب در تشکیل قرارداد 53
2-2-3 اقسام ایجاب 54
2-2-3-1 از جهت مـخاطب (ایجاب‌ عـام‌ وخاص) 54
2-2-3-2 از جهت‌ مدت‌ اعتبار (ایجاب‌ ساده و مهلت‌دار) 55
2-3 امکان رجوع قبل یا بعد از وصول ایجاب 57
2-4 زوال ایجاب و قبول 58
2-4-1 مرگ 58
2-4-2 حجر 59
2-4-3 جنون و ملحقات آن 59
2-4-4 انقضای مهلت 60
2-4-5 ردّ 60
2-4-6 ایجاب متقابل 61
2-4-7 انتفای موضوع 63
2-5 چگونگی انجام معامله در بازار بورس فیزیکی کالا 63
2-5-1 ساعت تالار معاملات 64
2-5-2 نحوه اعلام عرضه ها 64
2-5-3 سایر اطلاعات به درخواست بورس 65
2-5-4 مراحل قبل از تالار معاملات 66
2-5-4-1 مراحل اخذ کد شناسه بورس 66
2-5-4-1-1 مدارک مورد نیاز جهت شناسایی مشتریان حقیقی 66
2-5-4-1-2 مدارک مورد نیاز جهت شناسایی مشتریان حقوقی 67
2-5-4-2 انواع کدهای معاملاتی 67
2-5-5 زمان ارائه سفارش خرید 68
2-5-5-1 مدارک سفارش خرید 68
2-5-5-2 انواع سفارش خرید 69
2-5-6 انواع قراردادهای قابل معامله در بورس 69
2-5-7 انواع سفارش خرید 70
2-5-8 انواع معاملات 70
2-5-9 تابلو ی معاملات 71
2-5-10 راهنمای تابلو معاملات 71
2-6 نحوه انجام معاملات در تالار و کشف نرخ 72
2-6-1 دوره زمانی سبز 73
2-6-2 دوره زمانی زرد 74
2-6-3 خریداری از کالای مازاد 75
2-6-4 دوره زمانی قرمز 76
2-6-5 زمان آبی 77
2-6-6 تخصیص کالا از طریق سیستم بورس 77
فصل سوم: مقایسه نهاد کارگزاری و نهادهای مشابه 79
3-1 وکالت 80
3-1-1 تعریف وکالت‌ 80
3-1-2 شرایط صحت و انعقاد وکالت‌ 81

3-1-3 موارد وکالت‌ 81
3-1-4 شرایط وکالت 82
3-1-4-1 امکان انجام وکالت به وسیلۀ موکّل 82
3-1-4-2 قابلیّت نیابت دادن به دیگرى 84
3-1-4-3 معلوم بودن موضوع وکالت 85
3-1-5 آثار وکالت‌ 86
3-1-5-1 تعهدات وکیل‌ 86
3-1-5-1-1 اجراى وکالت 86
3-1-5-1-1-1 اجراى وکالت به وسیلۀ توکیل به غیر 87
3-1-5-1-1-2 تعدّد وکیل 88
3-1-5-1-1-3 چگونگى اجراى وکالت 88
3-1-5-1-1-3-1 حفظ اموال موکّل 88
3-1-5-1-1-3-2 رعایت حدود وکالت 89
3-1-5-1-1-3-3 رعایت مصلحت موکّل 89
3-1-5-1-1-3-4 دادن حساب وکالت 89
3-1-5-2 تعهّدات موکّل‌ 90
3-1-6 انحلال وکالت 91
3-1-7 عزل وکیل از ناحیۀ موکّل 92
3-2 نمایندگی 92
3-2-1 انواع نمایندگی 92
3-2-1-1 نمایندۀ قانونى 92
3-2-1-2 نمایندۀ قراردادى 93
3-2-2 نمایندگی در فقه 93
3-2-3 نمایندگی در قانون 94
3-3 عاملی 96
3-3-1 عاملی در فقه 97
3-3-2 عاملی در قانون 97
3-4 قرارداد دلالی 98
3-4-1 دلالی در قانون 99
3-5 نـمایندگی تجاری 101
3-5-1 تعریف 101
3-5-2 نـمایندگی تجاری در قانون ایران 101
3-6 کارگزار 103
3-6-1 شرکت‌های کارگزاری 104
3-6-2 کارگزاری 105
3-6-1-1 خدمات کارگزاری 105
3-6-1-2 اهمیت کارگزار در بورس 106
3-6-1-3 کارگزاران بورس 106
3-6-3 ویژگیهاى قرارداد کارگزاری 106
3-6-3-1 عقدى است معوّض 106
3-6-3-2 عقدى است لازم 106
3-6-3-3 تفاوت قرارداد کارگزاری با حق العمل کارى‌ 107
3-6-3-4 شرایط و ارکان قرارداد کارگزاری 107
3-6-3-5 ایجاب و قبول‌ 107
3-6-3-6 شرایط عمومی 108
3-6-3-7 تعیین حق الزحمه کارگزار 108
3-6-4 ارکان قرارداد کارگزاری 108
3-6-4-1 «سرمایه و کالا» 108
3-6-4-2 «اقدام به معامله» 109
3-6-5 قرارداد کارگزاری عقدى است عهدى، معوّض 109
3-6-6 تکلیف آمر 109
3-6-6-1 کارمزد 111
3-6-6-1-1 کارمزدهای خریدار کالا برای هر قرارداد خرید 111
3-6-6-1-2 کارمزدهای فروشنده کالا برای هر قرارداد فروش 111
3-6-6-2 تخفیف کارمزد 112
3-6-7 وظایف کارگزار 113

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-6-7-1 باید طبق دستور آمر عمل کند 114
3-6-7-2 کارگزار امین است (در صورت تعدّى و تفریط ضامن است) 114
3-6-7-3 عدم معامله به همراه مال خود 114
3-6-7-4 کارگزار حق ندارد قرارداد خود را به کارگزار دیگر تفویض کند 114
3-6-8 پایان قرارداد کارگزاری 114
3-6-8-1 موت و حجر آمر 115
3-6-8-2 پایان شخصیت حقوقی کارگزار 115
3-6-8-3 عدم امکان انجام عملی که در قرارداد آمده 115
3-6-8-4 آثار انحلال قرارداد 116
نتیجه گیری 117
پیشنهادها 122
منابع 123
پیوست 126
چکیده:
در حال حاضر ابزارهای مالی گوناگونی طراحی و در بازارهای مالی وجود دارد و آنها تسهیل و گسترش تجارت و مدیریت ریسک خرید و فروش و همچنین افزایش کارایی بازار می باشد. یکی از این راه ها، ایجاد بورس ها در سراسر جهان می باشد. کشور ایران نیز در جهت نیل به این مهم در سال های گذشته اقدام به ایجاد بورس اوراق بهادار نمود و پس از آن و برای پیشرفت بهتر، اقدام به تأسیس بورس کالا نمود و سعی دارد تا با عرضه محصولات گوناگون و ایجاد بسترهای مناسب برای ارائه محصولات بیشتر، تجارت و اقتصادی پویا را برای کشور حاصل نماید.از مباحثی که باید در اینگونه بازارهای نوظهور که همچون بازارهای گذشته قدمتی چند هزار ساله ندارند، به آنها توجّه کرد؛ مسأله قانون گذاری و توجّه به حقوق افراد در بورس می باشد. لذا سعی شده تا علاوه بر آشنایی کلی با بورس و تاریخچه آن، چگونگی معاملات و برخورد افراد در بورس مورد بررسی قرار گیرد.
واژگان کلیدی:
بورس، بورس کالا، کارگزار، حقوق قرارداد
مقدّمه
همانطور که از عنوان این تحقیق بر می آید ما در اینجا به دنبال تبیین بررسی ماهیت و آثار و احکام حقوقی معاملات در بورس کالا می باشیم.
شیوه ی بیان این تحقیق بصورت تحلیلی- توصیفی و شیوه ی گردآوری مطالب بصورت کتابخانه ای می باشد.
هدف از این تحقیق واکاوی و بررسی موارد موجود در قوانین بورس کشور بصورت خلاصه می باشد تا علاوه بر آشنایی بیشتر و تسلط بهتر خواننده با مفاد این مواد، زوایای مختلف آن بیشتر روشن گردد.
در این نگارش سعی شده تا چینش مطالب صحیح باشد و حفظ امانت منابع در آن رعایت گردد ولی شاید به دلیل گستردگی منابع، علیرغم میل نگارنده مواردی از قلم افتاده باشد که پوزش می طلبم.
در فصل اول به مفاهیم و مبانی نظری پژوهش خواهیم پرداخت و سپس مروری خواهیم داشت بر بورس و انواع آن و بالاخص بورس کالا در ایرانو در پایان فصل اول به مزایای بورس می پردازیم و نگاهی خواهم داشت به آینده بورس و بالاخص آینده بورس کالا در کشورهای مختلف تا پایه های نظری تحقیق را بطور کامل بیان نموده باشیم و امید است پس از اتمام فصل اول خواننده گرامی با مفاهیم بورسکالا به اختصار آشنا گردد. در فصل دوم و سوم به سئوالات و فرضیه های تحقیق می پردازیم بدین نحو که ابتداماهیت قراردادهای بورسی را مورد بررسی قرار می دهیمو در فصل سوم نهاد کارگزاری بورس را مورد مطالعه قرار خواهیم داد تا در نهایت به نتیجه ای مطلوب برسیم.
پیشاپیش از تمامی بزرگوارانی که با پیشنهادها و انتقادهای سازنده ی خویش ما را در ارائه هرچه بهتر این پژوهش یاری می نمایند کمال تشکر و قدردانی را دارم.
امید است این تحقیق گامی باشدهر چند کوچک در جهت غنای هر چه بیشتر علم حقوق در کشور عزیزمان ایران و بعنوان عمل خیری نزد ایزد منان مورد قبول قرار گیرد.
پری محفوظی هشتجین
آدرس پست الکترونیک:
mahfoozipari50@gmail.com
1- بیان مسأله تحقیق
در گذشته بازارها دارای شکل و شمایلی خاص نبودند لیکن به مرور و با گذشت زمان محلهایی با با اشکالی خاص ایجاد شدند که اکثر افراد برای خرید و فروش و کسب سود یا تامین نیازهای خویش راهی آن می شدند. امروزه اقتضای زمان چنین بازرهایی را بر نمی تابندو در کنار وجود بازارهای قبلی مکان هایی موسوم به بورس جهت خرید و فروش کالاها در حجم وسیع ایجاد گردیده است.
بورس، در اصطلاح علم اقتصاد، مکانی است که کار قیمت گذاری و خرید و فروش کالا و اوراق بهادار در آن انجام می گیرد و به دو نوع بورس کالا و بورس اوراق بهادار است.
در اصطلاح علم اقتصاد، به بازار تشکیل یافته ای که در آن کالا یا کالاهای معینی مورد معامله قرار می گیرند بورس کالا گفته می شود. کالاها در بازار بورس به شکل انبوه موجود نیستند تنها نمونه هایی از آنها در این مراکز نگه داری می شود. بورس ها کالاهای استانداردی را پذیرش می کنند و اشخاص از طریق کارگزاران معاملاتی را انجام می دهند که می تواند بصورت نقدی یا مشتقات مبتنی بر کالا باشد. کالاها در انبارهای تحت نظارت بورس ها نگهداری می شود و بورس ناظر بر مبادلات، تسویه و تحویل کالاهاست. عمده ترین کالاهای مورد معامله در بورس های کالا عبارتند از گندم، جو، قهوه، کاکائو، آهن، مس، زغال سنگ، نفت، پنبه، چرم، مواد شیمیایی و مواد خام و کالاهای واسطه ای نیز در بورس کالا مورد معامله قرار می گیرند. مهمترین مزیت ناشی از بورس کالا امکان پوشش ریسک نوسانات نرخ ارز استف بدین ترتیب بازرگانان به کمک بورس کالا می توانند ریسک خود را در واردات و صادرات کالاها و مواد اولیع به حداقل برسانند. همچنین بورس کالا وجب شفافیت در قیمت گذاری کالاهای پذیرش شده نیز می شود.
بورس ایران در سال 1346 راه اندازی شد و سپس در راستای تحقق اهداف برنامه سوم و چهارم توسعه، که مطابق با آنها شورای عالی بورس موظف به راه اندازی و گسترش بورس های کالایی در ایران شناخته شده بود، بورس فلزات در شهریور 1382 (نخستین بورس کالایی در ایران) و بورس کالای کشاورزی در شهریور 1383 آغاز به فعالیت کردند. بر مبنای قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1 آذر 1384، مجلس شورای اسلامی، و با تصویب شورای عالی بورس، شرکت بورس کالای ایران در آذر 1385 با در هم آمیختن بورس فلزات و بورس کالای کشاورزی تشکیل شد و پس از پذیره نویسی و برگزاری مجمع عمومی، از مهر 1386 کار خود را زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار آغاز کرد. بورس کالای ایران به داد و ستد نقد، نسیه و سلف انواع محصولات صنعتی و کشاورزی در ایران می پردازد و راه اندازی معاملات ابزارهای مشتقه و به ویژه قراردادهای آتی را در برنامه های پیش روی خود دارد.
قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (1 آذر 1384) اصلی ترین قانون حاکم بر اوراق بهادار و بورس های ایران است. این قانون مشتمل بر 60 ماده و 29 تبصره در جلسه عادی روز سه شنه، 1 آذر 1384، مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در 2 آذر 1384 به تایید شورای نگهبان رسید و طبق ماده 2 این قانون، در راستای حمایت از حقوق سرمایه گذاران و با هدف سامان دهی، حفظ و توسعه بازار شفاف، منصفانه و کارای اوراق بهادار و به منظور نظارت بر حسن اجرای این قانون، شورای عالی بورس و اوراق بهادار و سازمان بورس و اوراق بهادار – به عنوان ارکان اصلی اوراق بهادار ایران – با ترکیب، وظایف و اختیارات مندرج در این قانون تشکیل می شود.
بورس از طریق جذب و به کار انداختن سرمایه های راکد، حجم سرمایه گذاری در جامعه را بالا می برد. بورس بین عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان سرمایه ارتباط برقرار می کند و معاملات بازار سرمایه را تنظیم می نماید. هم چنین با قیمت گذاری سهام و اوراق بهادار تا حدودی از نوسان شدید قیمت ها جلوگیری می کند. بورس مردم را به پس انداز تشویق و بدین وسیله باعث به کارگیری پس انداز مردم در فعالیت های اقتصادی می شود. بورس سرمایه لازم برای اجرای پروژه های دولتی و خصوصی را فراهم می آورد لیکن هنوز اکثر افراد تفاوت بین انواع بورس را به درستی نمی دانند و آگاه نیستند که برای تامین کدام نوع از نیازهای خویش بهتر است به بورس مراجعه نمایند یا قوانین مربوط به بورس را چگونه باید تفسیر کند!
الاایحال بنظر می رسد علیرغم پژوهش های انجام شده بر روی این پدیده در رشته حقوق، اقتصاد، حسابداری، فقه و حتّی روانشناسی آنگونه که بایسته و شایسته است به زوایای مختلف این پدیده پرداخته نشده است. نگارنده در این پایان نامه قصد دارد تا به فراخور توان، برخی از زوایای تاریک این مسئله حقوقی – بازرگانی مورد بررسی و واکاوی قرار دهد.

2- اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق
علیرغم کارکردهای مناسبی که بازار بورس برای پس انداز یا کم کردن نقدینگی در جامعه یا ثبات قیمت ها می تواند داشته باشد و با وجود سعی اقتصاددانان در افزایش آگاهی مردم نسبت به پدیده بورس لیکن با نگاهی به اقشار مختلف جامعه و حتّی قشر تحصیل کرده لاجرم باید پذیرفت که آگاهی افراد نسبت به بورس و قوانین و مقررات آن بسیار ناچیز می باشدلذا بنظر می رسد این مسئله بیشتر از آنچه تا کنون بدان پرداخته شده است نیازمند بررسی و تحقیق و پژوهش می باشد تا در آینده ای نه چندان دور شاهد نتایج مثبت بورس در جامعه باشیم.

3- اهداف تحقیق
این تحقیق در پی بررسی در مورد بازار بورس کالا، اهداف آن و تفاوتهای موجود میان بازار بورس کالا و بازار اوراق بهادار می باشد؟ همینطور در پی آن هستیم تا دریابیم چه نوع کالاهایی و با چه ویژگی هایی در حال حاضر در بورس کالا ارائه می شود یا می توانند در آینده وارد این بازار شوند؟ همچنین برخی دیگر از مباحث حقوقی نظیر امکان و میزان تخفیف در کارمزد(مربوط به بخش کارگزاری) مورد بررسی قرار خواهد گرفت. بعبارت اخری سعی خواهد شد تا ا این رهگذر، در حد خود به پاسخ هایی قابل قبول درباره سئوالات مطرح شده برسیم.
سعی خواهد شد تا با بررسی زوایای گوناگون موضوع مواردی را برای اصلاح یا تصویب در آینده برای قانون گذار فراهم نماییم و نیز نتایج بدست آمده می توان از سوی قوای مقنّنه و مجریه کشور مورد بهره برداری واقع شود. هدف آرمانی این پژوهش دستیابی به قوانینی است که بتواند بیشترین فایده را بر نظام تقنینی ایران داشته باشد.

4- پرسش های تحقیق
1- آیا ارائه کالا در بورس ایجاب محسوب می گردد؟
2- ماهیت کارگزاری بورس وکالت محسوب می شود یا نمایندگی؟
3- حداکثر امکان تخفیف در کارمزد (مربوط به بخش کارگزاری) تا چه اندازه می باشد؟
5- فرضیه های تحقیق
1- بنظر می رسد ارائه کالا در بورس نوعی دعوت و اعلام رغبت به معامله می باشد زیرا یکی از شرایط ایجاب در فقه معین بودن طرف ایجاب می باشد و در قانون کشور ما نیز جز در مورد عقد جعاله آن هم بطور خاص، چنین مطلبی مورد قبول واقع نشده است.
2- با توجه به قوانین موجود در زمینه کارگزاری، بنظر می رسد عمل کارگزاری در بورس با وکالت سنخیت بیشتری دارد.
3- طبق مصوبه کانون کارگزاران حداکثر امکان تخفیف در کارمزد (مربوط به بخش کارگزاری) آن هم برای عرضه کننده های کالا 25% است و تخفیف بیشتر تخلف محسوب شده و حتی ممکن است منجر به لغو مجوز کارگزاری شود لیکن بنظر می رسد این مطلب نافی حق کارگزار برای تخفیف و حتی گذشت کامل از حق خود نیست لیکن در مقابل اداره دارایی و مالیات نمی تواند به چنین تخفیفی استناد نماید.
6- سوابق و پیشینه تحقیق
در مورد بورس و بورس کالا در رشته حقوق، فقه، اقتصاد، حسابداری و بازرگانی کتاب ها و مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است که به برخی از مطالعات انجام شده بصورت مختصر اشاره می نماییم:
– میرز، ت، پیش بینی قیمت سهام در بورس به روش تحلیل تکنیکال، انتشارات نص، ترجمه شادی سمیعی فر و محمدرضا شعبانعلی، 1392.
– سجادی، ج، بورس، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، 1391.
– فراهانی فرد، کامیار؛ صبری، رضا، مفاهیم اولیه بورس به زبان ساده، تهران، نشر چالش، 1383.
– مکدوول، ب . ا، مدیریت سرمایه در بازارهای مالی، انتشارات آراد، ترجمه ابراهیم صالحی رامسری و سینا محامی، 1391.
– خانی، ع؛ صادقی، م، تاثیر برگشت، پایداری و ناهنجاری اقلام تعهدی بر سود دوره شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، مجله پژوهش های تجربی حسابداری، تابستان 1392 – شماره 8 (علمی – پژوهشی).
– چراغی، د، اقتصاد و بازرگانی ایران: مزایا، محدودیت ها و موانع توسعه بورس کالا در ایران، مجله بررسی های بازرگانی، بهمن و اسفند 1383 – شماره 10 (علمی و ترویجی).
همچنین سازمان بازرسی و نظارت بر قیمت و توزیع کالا و خدمات وابسته به وزارت بازرگانی در تحقیقی با عنوان «آشنایی با بورس کالا» به بررسی این مقوله و آثار جانبی آن پرداخته است. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78).
همینطور برای بررسی بهتر می توان به قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1 آذر 1384) مراجعه نمود.
7- روش تحقیق
این تحقیق از نوع تحقیقات تحلیلی- توصیفی است و همچنین این تحقیق از نوع پژوهش های کتابخانه ای و نیز اسنادی به شمار می رود.
گردآوری اطلاعات در این تحقیق بصورت کتابخانه ای و بمنظور مطالعه و بررسی گزارش های علمی – پژوهشی و کتب مرجع می باشد. همینطور از پایگاه های اینترنتی بمنظور دستیابی به مقالات معتبر و استخراج داده های بیشتر استفاده می شود. اطلاعات پایه در این پایان نامه از طریق مطالعه کتب مربوطه، شبکه اینترنت و با کنکاش و مطالعه در بانکهای اطلاعاتی و سایتهای علمی معتبر بین المللی که پیش تر در زمینه های مرتبط تحقیق نموده اند به دست می آید و در ادامه سعی می نماییم تا با استفاده از یافته های موجود، علاوه بر پاسخ به سئوال های تحقیق، پیشنهادهایی در جهت رفع کاستی ها یا نواقص احتمالی ارائه گردد.

8- ساختار تحقیق:
ساختار تحقیق شامل موارد ذیل می باشد:

روش گردآوری اطلاعات:
این تحقیق از نوع تحقیقات تحلیلی- توصیفی می باشد و از نوع پژوهش های کتابخانه ای و نیز اسنادی به شمار می رود و در آن از فیش برداری استفاده خواهد شد البته ممکن است به فراخور نیاز از مصاحبه یا سایر روشها نیز استفاده گردد.

ابزار گردآوری اطّلاعات:
استفاده از فیش برداری و بانک های اطّلاعاتی و شبکه های کامپیوتری می باشد.

روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها:
در این تحقیق سعی خواهد گردید تا با گردآوری مطالب از کتب علمی در رشته های مختلف (حقوق، روانشناسی و جامعه شناسی)، سمینارها و مقالات و ژورنال های بین المللی با اشراف به زوایای گوناگون موضوع، به سئوال های مطرح شده پاسخ های متناسب داده شود.
در فصل نخست کلیات و تایخچه پیدایش بورس مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و در فصل بعد به چگونگی انجام معمله در بازار بورس و بطور اختصاصی بورس کالا پرداخته شده است و در فصل سوم نهاد کارگزاری و قرارداد مربوط به کارگزاری مورد بحث می باشد که با وجود کمی مطالب در این زمینه سعی شده است با پرداختن به اصول قراردادهای مشابه مانند عقد وکالت و نمایندگی و سایر عقود مشابه، در این زمینه بررسی های لازم صورت گیرد.
در اینجا این تحقیق به پایان می رسد و بجاست تا نکانی ذکر گردد. ابتدا باید خاطرنشان گردد که در تهیه این تحقیق با انبوهی از منابع روبرو بودم که علیرغم اینکه از نظر حقوقی جایگاه رفیعی داشتند لیکن به جهت عدم اطلاع مشخصات نشر، از آنها استفاده نشد. همچنین از آنجا که رجوع به مطالب و منابع اصیل و دست اول می تواند در درک و توضیح مطلب مفیدتر باشد لذا برای تهیه مطالب جهت نگارش این تحقیق تا حد امکان به کتب منتش شده توسّط انتشارات بورس مراجعه گردید لیکن به دلیل اینکه در برخی از کتب مربوط به انتشارات بورس، نامی از نویسنده ذکر نشده بود به جهت حفظ امانت و همینطور برای ارجاع مناسب مطالب، مناسب نمود تا برای ارجاع از نام انتشارات بجای نام نگارنده استقاده شود و در ادامه سایر مشخصات از قبیل سال انتشار و غیره جهت تشخیص بهتر بیان گردد. البته جاداشت تا در این زمینه واکاوی موضوع و برای تبیین بیشتر آن، به موضوعات دیگری نیز پرداخته شود لیکن به دلیل پرهیز از اطاله کلام، از این موضوع پرهیز شد. خواننده ارجمند می تواند برای مطالعه بیشتر به آیین نامه ها و دستورالعمل های مربوطه در سایت فارسی شرکت بورس کالای ایران (به آدرس:www.ime.co.ir) مراجعه نماید. همچنین کتب مفید و گرانقدری در این زمینه توسّط بزرگانی به رشته تحریر درآمده است که مطالعه آنها می تواند بسیار مفید باشد که از ذکر آنها خودداری می کنیم زیرا در قسمت منابع فهرست برخی از کتب و مقالات موجود در این زمینه قرار دارد. در پایان تنها می توان گفت «والله العالم»
فصل اول
مفاهیم و مبانی نظری تحقیق

پیشگفتار
بازار محل تلاقی عرضه و تقاضا و نیز تعیین قیمت کالاها یا خدمات می باشند. یکی از بازارهای شناخته شده در جهان، بورس کالا می باشد که در آنجا خریداران و فروشندگان بدون انتقال کالا می توانند به معامله آن بپردازند و در زمان مقرر در قراردادهایشان از محل عرضه بطور مستقیم کالا را به محل تقاضا ارسال کنند. این امر نه تنها موجب کاهش هزینه های حمل و نقل و تسهیل در تجارت کالاها می شود، بلکه فرصت اقدامات سودجویانه را از بین می برد. در نهایت کالاها و خدمات با قیمت عادلانه تری به دست مصرف کننده نهایی می رسد.
بازارهای کالایی در کشورهای صنعتی بویژه آمریکا و انگلیس قدمتی طولانی دارند، اما در کشورهای رو به رشد از جمله ایران هنوز شکل درستی به خود نگرفته اند.
بازار کالا امکان پیش فروش کردن کالا و تامین مالی مورد نیاز برای تولیدکنندگانی که با کمبود نقدینگی، مواجه هستند، مفید هستند. با وجود آنکه بورس کالا می تواند آثار مثبت اقتصادی قابل ملاحظه ای به وجود آورد، اما در تشکیل آن در کشورهای رو به رشد از جمله ایران می بایست دقت نظر کافی به عمل آید. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78).
یکی از سیاست های مؤثر در کنترل قیمت ها در بازار و برقراری شرایط تعادل قیمت ها، فراهم ساختن امکان استفاده همگان از اطلاعات و دستیابی آنان به بازار کالا و خدمات می باشد. برقراری امکان استفاده از اطلاعات سبب می شود تا متقاضیان واقعی کالاها و خدمات، عرضه کنندگان را شناخته و از طریق مذاکره مستقیم در محیطی که رقابتی و قانونمند می باشد، بتوانند با قیمت های حقیقی به کالاهای موردنظر خود دست یابند. این فرآیند سبب می شود تا افرادی که به دنبال استفاده از شرایط نبودن اطلاعات هستند، نتوانند از فرصت ها به صورت پیش خرید به نفع خود سوءاستفاده نمایند و از دلالی سود ببرند.
بورس کالا به عنوان مکانی که در آن کالاهای گوناگون معامله می شوند، می تواند شرایطی را فراهم کند که تولیید کننده کالای خود را زودتر از موعد به بازار عرضه کرده و آینده ی فروش محصولات خود را با قیمت های واقعی تضمین نماید و به دلیل وجود انواع نتقاضیان در بازار، مجبور به فروش کالا به خریدار خاصی نگردد.
در ادامه سعی خواهد گردید تا ساز و کار بورس های کالا در جهان شرح داده شود و سپس با توجه به نیاز کشور، در گزارش های دیگر بورس کالا در ایران بطور جامع مورد بررسی قرار گیرد.
1-1 تعریف بازار
بازار بطور کلی به مکانی اطلاق می گردد که در آن خریداران و فروشندگان برای خرید و فروش منابع، کالاها و خدمات خود گرد هم می آیند. در گذشته اصطلاح بازار به یک مکان جغرافیایی اطلاق می شد ولی امروزه محدودیت جغرافیایی و فیزیکی برای بازار وجود ندارد و بازارهای نوین حد و مرزی ندارند. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78)
1-2 انواع بازار
از نظر مکانی، بازارها به دو دسته بازار فیریکی و الکترونیکی تقسیم شده اند. بازار فیریکی مکان مشخصی است که در آن کالا یا کالاهای خاصی دادوستد می شود؛ در حالی که بازار الکترونیکی حد و مرزی نداشته و برای دادوستد از ابزارهایی نظیر رایانه، تلفن، مودم، ماهواره و… استفاده می شود. انواع بازارهای موجود در اقتصاد را می توان بدین گونه تقسیم کرد:
1- بازار محصولات (کالاهای ساخته شده و خدمات)
2- بازار عوامل تولید (نیروی کار و سرمایه) که بازار عوامل نامیده می شود.
برخی از بازارهای شناخته شده از نظر دادوستدها عبارتند از:
1- بازار کالا و خدمات
2- بازار پول
3- بازار سرمایه
در بازار کالا و خدمات، انواع کالا و خدمات بدون اینکه در بازار آورده شود، معامله می شوند و وسیله ی دادوستد اسناد، اوراق گمرکی، بارنامه و یا قراردادهایی هستند که نشان دهنده ی کیفیت و مقدار کالاها و خدمات می باشند. در بازار پول و بازار سرمایه نیر انواع اوراق بهادار دادوستد می شود.
در بازار پول، اغلب اسناد و اوراق بهادار دارای سررسید کمتر از یک سال و در بازار پول اغلب داریی های مالی دارای سررسید بیش از یک سال معامله شوند. اصطلاحا به اوراق بهادار با سررسیدکمتر از یک سال، دارایی مالی کوتاه مدنت و به اوراق بهادار با سررسید بیش از یک سال، دارایی مالی بلند مدت گفته می شود. (منظور ار دارایی های مالی، انواع مختلف اوراق بهادار از جمله سهام، اوراق قرضه، اوراق مشارکت و ابزار مشتقه می باشد.) مجموعه ی بازار پول و بازار سرمایه نیز بازار مالی را تشکیل می دهند.
1-3 خدمت به اشخاص در قالب یک بخش مالی
سیستم یا بخش مالی به شبکه ای از بازارهای مالی، تجار، خانواده ها، دولت و مؤسساتی اطلاق می شود که در این سیستم با هم فعالیت و دادوستد کرده و عملیات آنها بر اساس مقررات خاصی صورت می گیرد. این مجموعه، جریان پول و انواع سپرده ها و انواع اوراق بهادارو ابزارهای بازارهای پول و سرمایه را در اختیار گروه های مختلف در بخش حقیقی (تولیدی) اقتصاد قرار می دهند. بر این اساس، می توان گفت که بخش مالی تزریق کننده ی حیات به بخش حقیقی اقتصاد است. به علاوه، مجموعه ی مزبور از طریق فراهم آوردن خدمات لازم برای پرداخت ها، تجهیز پس انداز، تخصیص اعتبار و و ایجاد وسایل لازم برای مقابله با خطرات تجاری و تولیدیو نوسانات قیمت، عملا فعالیت های حقیقی اقتصاد را تسهیل نموده و در جریان این فعالیت ها (هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی) تغییر و تحول ایجاد می کنند.همچنین بخش مالی می توانداطلاعات با ارزشی را در اختیار بخش حقیقی قرار دهد که این اطلاعات به نوبه ی خود، زمینه ساز افزایش کارآیی فعالیت های کارفرمایان اقتصادی و مدیران واحدهای تولیدی می باشد. حتی قراردادهای مالی منعقد شده در بخش مالی، به عنوان پاسخی به شرایط و ویژگی های ریسکی و اطلاعاتی اقتصاد تلقی می شود و شرایط مندرج در قراردادها به شرایط اطلاعاتی و ریسکی بستگی دارد.
در بخش مالی علاوه بر آنکه از طریق اوراق بهادار نظیر سهام، اوراق قرضه و یا وام های بانکی، تامین نقدینگی مورد نیاز بخش حقیقی انجام می شود؛ ابزارهای دیگری نیز برای تسهیل مبادله در بخش حقیقی طراحی شده است. بخشی از این ابزارها، قراردادهایی هستند که در بازارهای مالی رایج بوده و کالا را قبل از تحویل، دادوستد می نمایند. این ابزارها در بازارهای سرمایه بین المللی متداول بوده و اغلب معاملات کالا بر اساس آنها انجام می شود. ابزارهای یاد شده، قراردادهایی هستند که اصطلاحا ابزار مشتقه نامیده می شوند.
1-4 ابزار مشتقه در بازار سرمایه
قراردادهای مورد استفاده در بازار سرمایه که در همه بازارها رایج بوده و امکان به کار گرفتن آنها در ایران نیز وجود دارد، عبارتند از:
1-4-1 قرارداد آینده (Futures Contract)
قرارداد آینده قراردادی است که در آن دو طرف تعهد می کنند که در یک تاریخ مشخص، کالایی را به قیمت مشخصی که بازار آن را تعیین می کند، با هم مبادله نمایند. این معامله طبق ضوابط رسمی بورس بوده کیفیت کالا نیز بر اساس همین ضوابط تعیین می شود، ضمن اینکه خریدار و فروشنده موظف به عمل کردن به قرارداد هستند. این قراردادها در بازارهای رسمی و بورس انجام شده و مقداری از مبلغ کالاهای مورد معامله نزد سازمان بورس، به عنوان وجوه تضمین حسن انجام قرارداد، قرار می گیرد.
دلیل اصلی انجام این نوع معاملات، نگرانی خریدار از احتمال افزایش قیمت یا نگرانی فروشنده از احتمال کاهش قیمت در بازار است.
1-4-2 قراردادهای احتمالی (Option Contract)
این نوع قرارداد مربوط به اوراق بهادار بوده و دارنده ی برگه ی برگه اختیار معامله (که خود نوعی اوراق بهادار است) حق دارد ظرف مدت معینی اوراق بهادار خاصی (مثل سهام شرکت ها) را به قیمت توافقی معامله کند. توضیح اینکه اوراق بهادار می توانند اسنادمربوط به کالا نیز باشند. قراردادهای اختیاری به دو دسته تقسیم می شوند:
1-4-2-1 قرارداد اختیار خرید (Call Option Contract)
در این قرارداد، خریدار پس از پرداخت مبلغی مشخص به فروشنده اختیار، حق دارد که تا تاریخ مشخص و تعیین شده در قرارداد در صورت تمایل، دارایی مشخصی را با کیفیت و قیمت تعیین شده توسط بازار رسمی بورس از فروشنده خریداری کند. در صورتی که خریدار از خرید دارایی منصرف شود، تنها مبلغ پیش پرداخت را از دست خواهد داد. بنابراین تا زمانی که خریدار از حق خود استفاده نکرده است، هیچ تعهدی در قبال فروشنده ندارد ولی در صورتی که خریدار مایل به خرید باشد و از حق خود استفاده کند، فروشنده مجبور است که تعهد را طبق قرارداد انجام دهد.(صالح آبادی، 1385، ص 74)
1-4-2-2 قرارداد اختیار فروش (Put Option Contract)
در این قرارداد، برعکس قراردا اختیار خرید، فروشنده پس از دریافت مبلغی به عنوان پیش پرداخت از خریدار، در صورتی که مایل باشد در تاریخ معینی دارایی مشخصی را به قیمت توافق شده به وی می فروشد. زمان اجرای قرارداد، نوع دارایی و قیمت و کیفیت کالا توسط بازار رسمی بورس مشخص می شود. تا زمانی که فروشنده مایل به استفاده از حق خود نباشد، خریدار نمی تواند کالا را بخرد ولی در صورت استفاده از حق خود، خریدار مجبور به خرید کالا می باشد.(هال، 1384، ص 35 – 36)
قراردادهای آینده و اختیاری الزاماً باید در بازار بورس انجام شود ولی برخی از قراردادها وجود دارند که لزوماً در بازار بورس انجام نمی شوند. این قراردادها عبارتند از:
1-4-2-2-1 قرارداد پیشرو (Forward Contract)
این نوع قرارداد دقیقا مشابه قرارداد آینده بوده و تفاوت آنها در این است که این قراردادها در خارج از بازار بورس انجام شده و همچنین به علّت اعتبار بالای هر دو طرف، مبلغ قرارداد در زمان تحویل کالا پرداخت می شود. در این قرارداد، دو طرف تعهد می کنند که در تاریخی معیّن و با یک قیمت مشخص (توافق شده) کالایی را با کیفیت مشخص مبادله نمایند.
شرط اصلی این نوع قرارداد، انتظارات کاملاً متفاوت خریدار و فروشنده از روند قیمت ها در آینده است. انتظارات متفاوت به این معنی که خریدار ممکن است احساس کند قیمت ها در آینده گران خواهد شد، متقاضی خرید می شود. از سوی دیگر فروشنده ی دیگری ممکن است تصوّر کند که در آینده قیمت ها ارزان خواهد شد، بنابراین ترجیح می دهد که در حال حاضر کالای خود را بفروشد. بنابراین خریدار و فروشنده که برداشت متفاوتی از آینده دارند، یکدیگر را ملاقات کرده و اقدام به عقد قرارداد می کنند.
1-4-2-2-2- قرارداد سلف و استثناء (Futures contract & exception contract)
قرارداد سلف، قراردادی است که به موجب آن دو طرف تعهّد می نمایند در تاریخ مشخص، با یک قیمت مشخص، کالایی با کیفیت معلوم را که برا اساس توافق طرفین تعیین خواهد شد مبادله نمایند. پیش شرط اصلی این قرارداد نیز مانند قراردادهای پیشرو، انتظارات متفاوت فروشنده و خریدار نسبت به قیمت های آینده است.(شرکت بورس کالای ایران، 1382، ص 4)
چنانچه در این قرارداد تمام مبلغ کالا پیش پرداخت شود، قراردا سلف است و اگر مبلغ به صورت قسطی و حداکثر تا سررسید پرداخت گردد، آن را قرارداد استثناء گویند. قراردادهای سلف و استثناء را در بازار بورس نیز می توان استفاده کرد. در این حالت سهام به عنوان کالا مبادله می شود، به این صورت که خریدار ، تعداد معینی از سهام شرکتی را برای دریافت در تاریخ معیّنی خریداری می نماید و وجه آن را به اقساط در قرارداد استثناء و یک جا در قرارداد سلف پرداخت می نمایند. این نوع قرارداد در صورتی ایجاد می شود که خریدار سهام نگران گران تر شدن سهام و دارنده ی سهام نگران کاهش قیمت یا عدم تغییر قیمت می باشد.
1-4-2-2-3 قرارداد معاوضه (Swap Contract)
قرارداد معاوضه قراردادی است که به موجب آن طرفین تعهّد می نمایند که برای مدت معینی (مدت آن توافقی اس) دو دارایی یا منافع حاصل از دو دارایی را با کیفیت مشخص به نستی که هنگام عقد قرارداد مشخص می شود، معاوضه نمایند. س از سررسید، هر یک از طرفین موظّف است عین دارایی را به صاحب آن برگرداند. این دارایی ممکن است فیزیکی یا مالی باشد. این قراردادها به صورت غیررسمی و خارج از بازار بورس انجام می شوند.(هال، 1384، ص 261)
1-5 عوامل مؤثر بر قیمت بازار
همان گونه که ذکر شد، دلیل عمده استفاده از ابزار مشتقه، پیش بینی تغییر قیمت کالا در بازار است. حال باید دید که عوامل تأثیر گذار بر قیمت در بازار کدامند.
برای پیش بینی قیمت کالا در آینده و یا تعیین قیمت در حال حاضر، نیاز به اطلاعات کامل می باشد. منظور از اطلاعات کامل، وضعیت گذشته قیمت کالا و همچنین اطلاع از وضعیت عرضه و تقاضای کالا در حال حاضر می باشد. هنگامی که اطلاعات گذشته و حال بازار به دست آمده، آنگاه بر اساس این اطلاعات و پیش بینی روند قیمت بازار در آینده، انتظارات کارگزاران بازار و همچنین در نظر گرفتن سایر عوامل احتمالی تأثیر گذار بر قیمت، وضعیت آینده کالا ترسیم می شود. چنانچه یک بازار کارامد را در نظر بگیریم، فرض های زیر باید مدنظر باشد.
1- قیمت های جاری در بازار، نشان از آینده قیمت ها و رشد یا رکد بازار دارد.
2- قیمت های جاری معیار مناسبی برای ارزشی ذاتی (ارزش واقعی) می باشد.
3- بازار حافظه ندارد وتغییر قیمت ها کاملا تصادفی است، یعنی قیمت گذشته بر قیمت حال بی تأثیر است.
4- در تصمیم گیری برای سرمایه گذاران استقلال وجود دارد. (توضیح اینکه فرض های بالا مربوط به یک بازار کارامد می باشند و اگر اقتصاد کارامد باشد، کلیه فرض های بالا بر آن حاکم است و این مطلب – به ویژه بند 3 – مختص بورس کالا نمی باشد.)
در بین فرض های بالا، فرض 3 از بقیه مهم تر است. اگر باور داشته باشیم که بازار حافظه ندارد، بنابراین نباید نگران تغییر قیمت باشیم و اگر تغییرات تصادفی فرض شود، همان گونه که کاهش قیمت مشاهده می شود، بایستی افزایش قیمت هم دیده شود و دلیلی ندارد که فرض کنیم روند بازار همواره کاهشی خواهد بود.
شکل زیر، عوامل مؤثر بر قیمت بازار را نشان می دهد:
آیندهحالگذشته
نمودار فوق نشان می دهد که پیش بینی قیمت در بازار، تحت تأثیر عواملی چون اطلاعات گذشته، وضعیت کنونی، انتظارات آینده و سایر عوامل دیگر می باشد. در یک بازار کارآ، عوامل های 1 و 2 و 3 به عنوان عامل های تعیین کننده قیمت شناخته می شوند و عامل چهارم که قابل پیش بینی نیست، عامل نوسان قیمت می باشد و از این رو قیمت در بازار کارآ، دقیقاً قابل پیش بینی نمی باشد.
آنچه که تاکنون گفته شد، ابزارها و عواملی بود که در بازارهای سرمایه و کالا و خدمات مورد استفاده قرار می گیرند. همچنین مکانیزم تعیین قیمت ها نیز از ضرورت های بازار می باشد. حال از آنجا که بحث اصلی مربوط به بازار مبادله کالا می باشد، توجه خود را به بازار مبادله کالا یا بورس کالا معطوف می نماییم.
1-6 بورس
بورس در اصطلاح به مکانی گفته می شود که پاره ای از کالاها و اوراق بهادار قیمت گذاری و سپس خرید و فروش می شوند. برای انجام معاملات در بورس ها، لازم است خریداران و فروشندگان به کارگزاری های فعال در بورس مراجعه نمایند. کارگزار یک شخص حقوقی است که اوراق بهادار را برای دیگران و به حساب آنها معامله می کند. (فصل اول قانون بازار اوراق بهادار مصوب آذر ماه سال 1384) بر این اساس بورس به دو نوع تقسیم می شود.
1- بورس کالا
2- بورس اوراق بهادار

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید