مجله ارگونومیدوره 4، شماره 4، زمستان 1395DOI: 10.21859/joe-04045
تاريخ دريافت مقاله: 1394/11/12تاريخ پذيرش مقاله: 1395/11/03

واژگان کلیدی:
طری ق سیس تم رادار و دوربی ن فیل م ب رداری اندازهگی ری ش د. اطلاع ات بدس ت آم ده بع د از بررس ی نرم الب ودن توزی ع دادهه ا، از طری ق آنالی ز ت ی تس ت جف ت ش ده )paired t-test( و ضری ب همبس تگی پیرس ونم ورد بررس ی ق رار گرف ت.
ي افتههــا: ســرعت )20/0 = P(، مــدت زمــان رانندگــی در محــدود خطــر )810/0 = P( و تعــداد ســبقت0/001)P<( اف راد زمان ی ک ه درگی ر رانندگ ی دو- وظیف های بودن د، نس بت ب ه رانندگ ی در ش رایط ع ادیبــه طــور معنــیداری کاهــش یافــت. از طرفــی میانگیــن تعــداد انحرافــات جانبــی خــودرو افزایــش یافــت0/001)P<(.
نتیج ه گی ری: ب ا وج ود اینک ه فعالی ت ثانوی ه ش ناختی عملک رد رانن دگان را تح ت تأثی ر ق رار میده درانن دگان س المند ب ه منظ ور کاه ش خط رات رانندگ ی، از اس تراتژیهای جبران ی اس تفاده میکنن د. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
متوس ط رانندگ ی، م دت زم ان رانندگ ی در مح دوده خط ر، تع داد س بقتها و تع داد انحراف ات جانب ی از

،
توجه تقسیم شدهرانندگان سالمندعملکرد رانندگیایمنی رانندگیمقاله پژوهشی
15408-400449

بررسی تأثیر توجه تقسیم شده حاصل از درگیری شناختی بر عملکرد رانندگان افراد بالای 65 سال
مهدی ابن علی حیدری 1، *، کمال اعظم 2، احمدرضا ناظری 3، مجید ابن علی حیدری 4، علیرضا شاطری 5
مرک ز تحقیق ات و ن وآوری صنای ع خ ودرو، معاون ت مهندس ی خ ودرو، مهندس ی عوام ل انس انی ته ران، ای ران
دکتری آمار، گروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران
دکتری شنوایی شناسی، گروه شنوایی شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
دکتری برق، گروه مهندسی برق، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
دکتری مکانیک، گروه مهندسی مکانیک و صنایع، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
108773418710

نويس نده مس ئول: مه دی اب ن عل ی حی دری، مرک ز تحقیق ات و ن وآوری صنای ع خ ودرو، معاونت مهندس ی خ ودرو، مهندس ی عوامل انس انی، ته ران، ای ران. یمی ل: ebnali.mahdi@gmail.com
چکیده
مقدم ه: رانندگ ی ی ک فعالی ت پیچی ده اس ت ک ه نیازمن د س طوح بالای ی از فراینده ای ش ناختی و حرکت ی اس ت. از طرف ی فعالیته ای ثانوی ه غیردی داری ج زء فعالیتهای ی هس تند ک ه بواس طه درگیریه ای ش ناختی و توج ه تقس یم ش ده، ممک ن اس ت عملک رد رانندگ ی را تح ت الش عاع ق رار دهن د. همچنی ن محدودیته ای ش ناختی مرتب ط ب ا افزای ش س ن، چالشه ای بیش تری را در عملک رد رانن دگان س المند ایج اد میکن د. ای ن موض وع زمان ی اهمی ت بیش تری مییاب د ک ه ش اهد افزای ش قاب ل توج ه رانن دگان س المند هس تیم.
روشکار: ب ه منظ ور بررس ی تأثی ر فعالی ت ثانوی ه ش ناختی ب ر عملک رد رانندگ ی اف راد، دو آزم ون ج ادهای )ب ا و ب دون ارائ ه فعالی ت ثانوی ه ش ناختی گ وش دادن ب ه ی ک مکالم ه ضب ط ش ده( انج ام ش د .32 م رد ب ا حداق ل س ن 65 س ال) 34/5 = M = 7/26 ،SD(، در آزمونه ا ش رکت کردن د و متغیرهای ی مانن د س رعت
مقدمه
س المندان بخش ی از جامع ه هس تند ک ه جمعی ت آنه ا، بخص وص در کشــورهای درحــال توســعه از جملــه ایــران بــه طــور قابــل ملاحظــه ای در حــال افزایــش اســت] 4-1[. بــه علــت افزایــش امیــد بــه زندگــی ســالمندان انتظــار مــی رود تــا ســال 2025 در بس یاری از کش ورهای در ح ال توس عه، ب ه وی ژه آمری کای لاتی ن و آس یا، جمعی ت س المندان 3 براب ر ش ود. همچنی ن پی ش بین ی میش ود ت ا س ال 2022، تع داد س المندان ای ران ب ه 10 میلی ون نف ر برس د] 5[. ب ا افزای ش جمعی ت س المندان، تع داد رانن دگان س المند نی ز افزای ش یافت ه اس ت. از طرف ی رانندگ ی ی ک فعالی ت پیچیــده اســت کــه بــه مهارتهــای حرکتــی، شــناختی و حســی بالایــی نیــاز دارد] 6[. همچنیــن بــا پیشــرفت تکنولوژی هــای درون-خودروی ی فعالیتهـای ثانوی ه زی ادی ب ه خودروه ا اضافـه شــدند کــه راننــدگان را ملــزم بــه درگیــر شــدن در وضعیــت دو یــا چنــد وظیفــه ای میکنــد و رانندگــی را پیچیده تــر میکنــد .ظهــور سیســتم های صوتی-تصویــری، تلفن هــای هوشــمند و سیس تم های ناوب ری از جمل ه م واردی هس تند ک ه باع ث تقس یم توج ه و کاه ش تمرک ز رانن ده از فعالی ت اصل ی ش ده اس ت] 6, 7[. مطالع ات گذش ته اع لام کردهان د ک ه ح واس پرت ی رانن ده ب ه عن وان یک ی از عل ل اصل ی تصادفه ای جاده ای اس ت] 8[. ع لاوه ب ر ح واس پرتیه ای بص ری، ح واس پرتیه ای غیربصری و ش ناختی مانن د گ وش دادن ب ه پیامه ای صوت ی ی ا مکالم ه تلفن ی مطاب ق
نتایــج مطالعــات پیشــین بــر توانایــی راننــده در حفــظ ســرعت ،کنت رل گاز، می زان انحراف ات جانب ی اث ر میگذارن د] 7, 9, 01[. مطالع ات گذش ته نش ان دادهان د ک ه رانن دگان س المند ب الای 56 نس بت ب ه رانن دگان س ایر گروهه ای س نی ب ه می زان بیش تری در مع رض تص ادف و مرگومی ر هس تند] 2, 11[. یک ی از دلای ل مهــم آن، محدودیتهــای فیزیکــی و شــناختی آنهــا اســت] 8[. بــا افزایــش ســن تواناییهــای شــناختی افــراد کاهــش مییابــد و ایــن امــر رانندگــی ســالمندان را دشــوارتر میکنــد. از طرفــی بــا وارد ش دن سیس تم های صوت ی و تصوی ری، سیس تمهای ناوب ری و تلفنهــای همــراه هوشــمند، عوامــل ایجادکننــده حواسپرتــی افزای ش یافت ه اس ت.
یک ی از ای ن فعالیته ای ثانوی ه رای ج هن گام رانندگ ی، صحب ت کــردن بــا تلفــن همــراه، گــوش دادن بــه سیســتم های صوتــی از جمل ه رادی و و ب ه ط ور کل ی فعالیته ای ثانوی ه ش نیداری اس ت کــه جــزء فعالیتهــای ثانویــهٔ غیربصــری و شــناختی هســتند .از ســالها قبــل سیســتم های صوتــی بــه عنــوان بخــش ثابتــی در بســیاری از خودروهــا قــرار گرفــت و بــا گذشــت زمــان امکانــات متنوع ی ب ه ای ن سیس تم ارتباط ی اضاف ه ش د. مطالع ات انج ام ش ده نش ان دادهان د ک ه بی ش از 90% رانن دگان هن گام رانندگ ی بــه رادیــو و موســیقی گــوش میدهنــد. همچنیــن آنهــا اظهــار داش تهاند ک ه در 72% زم ان رانندگ ی ب ه رادی و میدهن د] 21[. عل ت تمای ل زی اد اف راد ب رای گ وش دادن ب ه رادی و و موس یقی تجربــه رانندگــی لذتبخــش و کاهــش خســتگی و اســترس های رانندگــی اســت] 13, 14[. مطالعــات متعــددی بــه بررســی تأثیــر فعالیت هــای ثانویــه شــنیداری بــر عملکــرد رانندگــی افــراد پرداختهان د. ب ا وج ود اینک ه نتیج ه قاب ل قب ول جامع ی در ای ن رابطــه حاصــل نشــده اســت، امــا در اکثــر مطالعــات اثــرات قابــل توجــه فعالیــت ثانویــه شــنیداری، بــر عکس العمــل راننــدگان بــه اثب ات رس یده اس ت. ای ن مطالع ات نش ان دادهان د ک ه فعالی ت ش نیداری بخص وص فعالیتهای ی ک ه س طوح ش ناختی بیش تری را درگی ر میکنن د، ب ر عملک رد رانن ده تأثی ر گذاش ته و ایمن ی رانندگــی را کاهــش میدهنــد. از طرفــی راننــدگان ســالمند در حی ن رانندگ ی تمای ل زی ادی ب ه گ وش دادن ب ه رادی و بخص وص ش بکههای مرب وط ب ه موس یقی کلاس یک ی ا مکالم ات سیاس ی و اقتصــادی دارنــد] 12[، کــه بــا توجــه بــه جــذب منابــع توجــه مغــزی] 15[ از ســویی، و محدودیتهــای شــناختی ســالمندان از ســوی دیگــر، ممکــن اســت بــر عملکــرد رانندگــی آنهــا تأثیــر بگ ذارد] 16, 17[. ب ا توج ه ب ه اهمی ت موض وع، مطالع ات میدان ی اندک ی در رابط ه ب ا تأثی ر ای ن فعالی ت ثانوی ه ش ناختی ب ر عملکرد رانندگ ی آنه ا انج ام ش ده اس ت. در ای ن مطالع ه ب ه بررس ی تأثی ر فعالی ت ثانوی ه گ وش دادن ب ر عملک رد رانندگ ی و ارتب اط آن ب ا س طوح توج ه در ش رایط رانندگ ی واقع ی پرداخت ه ش ده اس ت.
روشکار
شرکت کنندگان
جدول 1: اطلاعات دموگرافیک و سوابق رانندگی شرکت کنندگان
میانگین ± انحراف معیار حداکثر حداقل تعداد
72/6 ± 5/43 79 65 سن32
28 ± 3/41 32 13 تجربه رانندگی32
214 ± 145 500 50 متوسط مسافت رانندگی در هفته32
9700 ±3230 15000 5000 متوسط مسافت رانندگی در سال32
2/6 ± 1/2 5 1 تجربه تصادف32
در ایــن آزمایــش ،32 شــرکت کننــده مــرد بــا حداقــل ســن 56 ســال) 34/5 = M = 7/26 ،SD(، در شــرایط رانندگــی واقعــی ،مــورد بررســی قــرار گرفتنــد )جــدول 1(. نمونهگیــری از طریــق فراخ وان دانش گاه و س ازمان بهزیس تی انج ام ش د ک ه معیاره ای ورود اولیــه داشــتن ســن بــالای 65 ســال و داشــتن گواهینامــه رانندگــی معتبــر بــود .121 نفــر ثبــت نــام کردنــد کــه از طریــق پایــش تلفنــی، بــا توجــه بــه معیارهــای مذکــور و معیــار حداقــل ده ســال ســابقه رانندگــی 54 نفــر بــرای پایــش نهایــی انتخــاب ش دند. بع د از غربالگ ری از طری ق آزم ون کوت اه وضعی ت ذهن ی و س لامت بینای ی و ش نوایی 37 نف ر ب رای آزم ون انتخ اب ش دند .5 نف ر ب ه دلای ل ش خصی و س لامتی در آزمونه ا ش رکت نکردن د و نهایت اً آزمونه ا ب رای 32 نف ر انج ام ش د )ج دول 1(. لازم ب ه ذک ر اس ت، پی ش از ورود ب ه مطالع ه، ش رکت کنن دگان اطلاع ات کامل ی در م ورد نح وه انج ام آزمونه ا و مراح ل آزمای ش دریاف ت کردن د، س پس ب ا تکمی ل ف رم رضایتنام ه طراح ی ش ده، اج ازه ورود ب ه مطالع ه را پی دا کردن د.
اطلاعــات مربــوط بــه راننــدگان از طریــق فــرم خودگزارشــی اطلاعــات دموگرافیــک و ســوابق رانندگــی جمــع آوری شــد .همچنی ن از راداری ک ه وس ط س پر جل و تعبی ه ش ده ب ود، ب ا ن رخ 25 هرت ز ب رای نمون ه گی ری اطلاع ات مربوط ه ب ه فاصل ه زمان ی تــا خــودرو جلویــی اســتفاده شــد. ایــن اطلاعــات از طریــق یــک سیس تم ضب ط کنن ده اطلاع ات) data logger( جم ع آوری ش ده و مطاب ق ب ا الگوریتم ی ک ه تعری ف ش ده ب ود، م دت زم ان رانندگ ی در مح دوده خط ر محاس به ش د. همچنی ن ب ه منظ ور محاس به دقی ق تع داد دفع ات س بقت و انحرافـات جانب ی خ ودرو از ی ک دوربی ن دیجیت ال) Sony Cyber Shot W710 ( ک ه ب ه س مت ج اده روب روی خ ودرو م ورد نظ ر ب ود، اس تفاده ش د. بع د از اتم ام آزمونهــا، از طــرف نــرم افــزار تصویــری، وقایــع ضبــط شــده بــه صــورت مرحلــه بــه مرحلــه) frame by frame( آنالیــز شــدند، و اطلاع ات مرب وط ب ه وضعی ت جانب ی خ ودرو اس تخراج ش د.
بســیاری از مطالعــات گذشــته، اطلاعــات مربــوط بــه عملکــرد رانندگــی را از طریــق سیســتم های شبیه ســاز رانندگــی و ســناریوهای شبیه ســازی شــده جمــعآوری کردهانــد] 81-22[. در ایــن مطالعــه بــه منظــور جمــع آوری اطلاعــات واقعی تــر ، آزمونهــا در رانندگــی جــادهای و بــا اســتفاده از ســناریو واقعــی انج ام ش دند. خ ودرو م ورد نظ ر) subject vehicle SV,( در ی ک ج اده ی ک طرف ه ب ا خ ط کش ی وس ط ب ه ط ول 20 کیلومت ر حرکــت میکــرد. ایــن خــودرو یــک تنــدر L90 مــدل 1931 مجه ز ب ه ایرب گ و ترم ز ABS ب ود. رانندگ ی ب ه ص ورت م داوم و ب دون توق ف انج ام ش د. ب ه عل ت میدان ی ب ودن آزمای ش، در نظ ر گرفت ن خط رات احتمال ی الزام ی ب ود، ل ذا در خ ودرو SV، ترم ز اضاف ی زی ر پ ای سرنش ین کن ار رانن ده وج ود داش ت ت ا مشــاهدهگر، در مواقــع خطرنــاک ترمزگیــری کنــد. آزمون هــا در روزهــای دوشــنبه، سه شــنبه و چهارشــنبه بیــن ســاعات های 10:00 تــا 11:00 انجــام شــد )مــلاک انتخــاب روز و ســاعت در قس مت تراک م ترافیک ی ذک ر ش ده اس ت(. رانن دگان ی ک ب ار ای ن مس یر را ب دون ارائ ه فعالی ت ثانوی ه ش ناختی از س اعت 10:00 ت ا 10:20 تکمی ل کردن د؛ س پس ب ار دیگ ر ای ن مس یر را در ش رایط رانندگــی دو وظیفــه ای همــراه یــک فعالیــت ثانویــه شــناختی از ســاعت 10:40 تــا 11:00 تکمیــل کردنــد. قبــل از شــروع آزمــون دوم، از شــرکت کننــدگان درخواســت شــد بــه دقــت بــه مکالمــه پخ ش ش ده گ وش دهن د. ب ا توج ه ب ه تأثی ر ش رایط ترافیک ی و وضعی ت ج اده ب ر عملک رد رانن دگان، در ای ن مطالع ه س عی ش د ت ا ب ا انتخ اب ش رایط ترافیک ی مش ابه، اث ر تداخل ی ای ن عام ل مداخلهگــر کنتــرل شــود، لــذا آزمونهــا در ســاعتها و روزهایــی انج ام ش دند ک ه تراک م ترافیک ی مش ابهی وج ود داش ت. ب ا توج ه ب ه چرخ ه س یرکادین، رانن دگان بیش ترین هوش یاری را در صب ح ودر مح دوده زمان ی س اعت 10 صب ح دارن د] 21[؛ ل ذا ب ازه زمان ی 10 ت ا 11 صب ح ک ه رانن دگان هوش یاری بیش تری دارن د، ب رای انجــام آزمونهــا انتخــاب شــد. ســپس بــا اســتفاده از رابطــه k =N/L )کــه k معــادل تراکــم ترافیکــی ،N تعــداد خودروهــا و L ط ول مس یر م ورد نظ ر ب ه کیلومت ر اس ت(، تراک م ترافیک ی ب رای روزه ای هفت ه محاس به ش د. مس یر مذک ور در روزه ای دوش نبه ، سهش نبه و چهارش نبه تراک م ترافیک ی مش ابهی داش ت، ل ذا ای ن روزه ا ب رای انج ام مطالع ه انتخ اب ش دند.
از آنجایــی کــه گــوش دادن بــه مکالمــات و اخبــار رادیویــی پردازشهــای ذهنــی بیشــتری میطلبــد و بــرای محدودیتهــای شــناختی ســالمندان چالــش برانگیــز اســت؛ لــذا در ایــن مطالعــه گ وش دادن ب ه ی ک مکالم ه ضب ط ش ده ب ه عن وان وظیف ه ثانوی ه تعری ف ش د. ای ن مکالم ه ضب ط ش ده ک ه در رابط ه ب ا وضعی ت س لامت در ای ران بـود از ش بکه رادیوی ی س لامت توس ط ضب ط کنن ده ص دای 2400-Olympus DS ب ا کیفی ت ب الا ضب ط ش د ،س پس ب ا فرم ت Mp3 در ی ک س ی دی ذخی ره ش د. ای ن فای ل صوت ی توس ط سیس تم صوت ی خ ودرو L90 ب ا ش دت ص وت dB
70 در حی ن آزم ون دوم پخ ش ش د.
متغیره ای مطالع ه حاض ر ش امل ای ن م وارد اس ت: ال ف( س رعت متوس ط رانندگ ی) Ṽ(: س رعت متوس ط خ ودرو SV ط ی انج ام س ناریو از ابت دا ت ا انته ا مطاب ق رابط ه Ṽ = (x1-x0)/t محاس به ش د ک ه در آن 1×0-x مع ادل مس افت ط ی ش ده و t زم ان ط ی ک ردن مس یر اس ت. ب( م دت زم ان رانندگ ی در ناحی ه ن ا ام ن: برابــر اســت کــه مجمــوع بازههــای زمانیهایــی اســت کــه فاصلــه خ ودرو SV ت ا خ ودرو جلوی ی کمت ر از 5/2 ثانی ه اس ت )تصوی ر 1(. ج( تع داد س بقت) number of overtaking, NOT(: تع داد دفعاتــی کــه راننــده خــودرو SV از خــودروی جلویــی ســبقت میگرفــت یــا اقــدام بــه ســبقت میکــرد .7( تعــداد دفعــات انحــراف جانبــی خــودرو) number of lane-changing, NOL(: برابــر مجمــوع تعــداد دفعــات انحــراف جانبــی خــودرو بــود. بــا توج ه ب ه اینک ه ب ه رانن دگان گفت ه ش ده ب ود در لای ن س مت راس ت رانندگ ی کنن د، مگ ر اینک ه بخواهن د س بقت بگیرن د، ل ذا تع داد دفعات ی ک ه تای ر جل و س مت چ پ از خ ط کش ی وس ط عب ور میک رد )و آنالی ز ویدوی ی نش ان م یداد ک ه رانن ده س بقت نگرفت ه اس ت(، ب ه عن وان انحراف ات جانب ی در نظ ر گرفت ه ش د .لازم ب ه ذک ر اس ت، زمان ی ک ه آنالی ز ویدئوی ی نش ان م یداد ک ه بع د از انح راف جانب ی خ ودرو، رانن ده س بقت گرفت ه اس ت، ای ن فری م ج زء انح راف جانب ی خ ودرو محاس به نمیش د. آنالیزه ای آمــاری ایــن مطالعــه شــامل آمــار توصیفــی و تحلیلــی بــود کــه توس ط ن رم اف زار SPSS V21 انج ام ش د. در رابط ه ب ا مقایس ه دادههــای آزمــون اول و دوم، متغیرهــا از طریــق آزمــون pairedt-test بررســی شــدند. همچنیــن از ضریــب همبســتگی پیرســونب رای بررس ی همبس تگی متغیره ا اس تفاده ش د.

خطر

محدوده

تعیین
:1

ر
ي
تصو

خطر

محدوده

تعیین

:1

ر



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید