مجله ارگونومیدوره 4، شماره 4، زمستان 1395DOI: 10.21859/joe-04043
تاریخ دریافت مقاله: 1395/04/01تاریخ پذیرش مقاله: 1395/05/12

واژگان کلیدی:
شاخص توانایی انجام کار) WAI(ش اخص توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردن ب ار ص ورت گرف ت. دادهه ا ب ا آزمونه ای رگرس یون ت ک حد مجاز بلند کردن بار و چندگان ه و توس ط نرم-اف زار 02 SPSS تجزی ه و تحلی ل ش دند.
خ وب ش اخص توانای ی انج ام کار و %3/58 ایس تگاهها از نظ ر جابجای ی ب ار در ش رایط ناایم ن ق رار داش تندش رایط غیرمج از حم ل ب ار ب ه تنهای ی ح دود 7 براب ر، ش یوع گ ردن و ش انهدرد و 5 براب ر ش یوع کم ردردرا افزای ش میده د و در تعام ل ب ا س ایر ریس ک فاکتوره ا ش یوع گ ردن 25 براب ر و ش یوع ش انه 28 براب رافزای ش مییاب د. اف راد ب ا س طح توانای ی خ وب نس بت ب ه اف راد ب ا س طح توانای ی عال ی ،9 براب ر بیشت ر دمع رض ش یوع کم ردرد ق رار دارن د.
نتیجهگی ری: ریس ک فاکتورهای ی نظی ر ش اخص ت وده بدن ی، توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردنب ار میتوانن د ب ر ش یوع ناراحت ی اس کلتی-عضلانی تاثیرگ ذار باش ند ل ذا انتخ اب اف راد ب ا س طح توانای یخ وب و عال ی و رعای ت ح د مج از بلن د ک ردن ب ار از جمل ه روشه ای مؤث ر در افزای ش به رهوری و کاه شش یوع اخت لالات در کارکن ان آش پرخانه میباش د. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
)washington( یافتههــا: بیشتریــن میــزان شــیوع در ناحیــه کمــر) %3/78( گــزارش شــد .%7/61 از کارکنــان در ســطح
.

ر

اختلالات اسکلتی-عضلانی
مقاله پژوهشی
15409-400449

بررسی همبستگی اختلالات اسکلتی- عضلانی با شاخص توانایی انجام کار و حد مجاز بلند کردن بارسید سجاد عطایی 1، پیام حیدری 2، سکینه ورمزیار 3، *
دانش جوی کارشناس ی مهندس ی بهداش ت حرف های، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن، ای ران
دانش جوی کارشناس ی ارش د مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن،
اس تادیار گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن ،قزوی ن، ای ران
9055427908

نویس نده مس ئول: س کینه ورمزی ار، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت ،دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن، ای ران. ایمی ل: svarmazyar@qums.ac.ir
چکیده
مقدم ه: از جمل ه عوام ل خط ر مؤث ر در ب روز ناراحتیه ای اس کلتی-عضلانی میت وان ب ه وزن زی اد ب ار ی ا فاکتوره ای ش غلی و ف ردی متف اوت اش اره ک رد. ل ذا ه دف مطالع ه حاض ر بررس ی ارتب اط بی ن توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردن ب ار ب ا ش یوع اخت لالات اس کلتی-عضلانی در بی ن کارکن ان آش پزخانه میباش د.
روشکار: ای ن مطالع ه تحلیلی-مقطع ی بهص ورت سرش ماری) 60 =n ( در بی ن کارکن ان ش اغل در آش پرخانه بیمارس تانهای آموزش ی ش هر قزوی ن در س ال 1395 انج ام ش د. دادهه ا توس ط پرس ش نامههای ش یوع درد ،
مقدمه
اختــلالات اســکلتی عضلانــی از جملــه شــایع ترین آســیب های ش غلی محس وب می ش ود ک ه میتوان د منج ر ب ه کاه ش به ره وری و تحمی ل هزینه ه ای مس تقیم و غیرمس تقیم در جامع ه ش ود] 1-3[. خط ر ابت لاء ب ه اخت لالات اس کلتی عضلان ی در کش ورهای در ح ال توس عه جدی ت ر از کش ورهای توس عه یافت ه اس ت زی را در بســیاری از ایســتگاه ها، شــرایط کاری ناایمــن می باشــد] 3[.
ب ر اس اس گ زارش مؤسس ه مل ی بهداش ت و ایمن ی ش غلی آمری کا )NIOSH(، اخت لالات اس کلتی-عضلانی از نظ ر اهمی ت، فراوان ی و احتمــال پیشــروی در میــان بیماریهــای مرتبــط بــا کار، رتبــه دوم را بهخــود اختصــاص داده اســت] 4[. به گونــهای کــه دلیــل نیم ی از غیبته ای کاری، اخت لالات اس کلتی-عضلانی می باش ند 3], 5[. در انگلس تان ط ی ی ک مطالع ه در س ال 2005، مش خص ش د ک ه بی ش از ی ک میلی ون نف ر )ح دود 4/2% از کل نی روی کاری(، دچ ار اخت لالات اس کلتی عضلان ی مرتب ط ب ا کار هس تند 2][. ب ر اس اس آم ار منتش ر ش ده از س وی مرک ز آم ار ای ران و وزارت بهداش ت و درم ان ،76% ش اغلین وضیع ت بدن ی نامناس ب دارن د] 1[ و ب ر اس اس گ زارش کمیس یون پزش کی س ازمان تأمی ن اجتماعــی اســتان تهــران ،4/14% شــیوع بیماریهــای منجــر بــه از کارافتادگ ی، ب ه بیماریه ای اس کلتی عضلان ی اختص اص دارد 4][. اخت لالات اس کلتی عضلان ی از عل ل اصل ی مش اورهٔ کاری بیان ش ده اس ت ک ه میتوان د تأثی ر منف ی ب ر توانای ی و اثربخش ی کار داش ته باش د] 6[.
ش یوع درده ای اس کلتی-عضلانی در مش اغلی که دارای ب ار فیزیکی بــالا، پوســچرهای نامطلــوب، رفتارهــای اســتاتیک طولانی مــدت ،حــرکات تکــراری و حمــل و نقــل دســتی هســتند، بیش تــر می باشــد. از جملــه عوامــل خطــر مؤثــر در بــروز ناراحتیهــای اس کلتی-عضلانی در بی ن کارکن ان آش پزخانه میت وان ب ه عوام ل روان ی، س ازمانی، ش خصی و فیزیک ی محی ط کار )ح رکات تک راری ،حمــل بــار ســنگین، حالــت بدنــی غیرطبیعــی، وزن زیــاد بــار یــا اعم ال نی روی بی ش از ح د و حالته ای اس تاتیک( اش اره ک رد 3], 9-5[. ب ر همی ن اس اس ش یوع بالای ی از درده ای اس کلتی-عضلان ی را می ت وان در کارکن ان آش پزخانه انتظار داش ت] 6[. طبق مطالعــهٔ پکاری-نــن و همکارانــش در ســال 1998، ایســتادن های طولانیم دت) 78% زم ان انج ام کار( از عوام ل مؤث ر ب ر می زان شــیوع اختــلالات اســکلتی عضلانــی می باشــد] 10[. یکــی از راههــای بررســی میــزان شــیوع ناراحتیهــای اســکلتی-عضلانی اســتفاده از پرسشــنامه درک درد در بــدن میباشــد] 11[.
از اولویتهــای مهــم بهداشــت حرفــه ای و مدیــران شــرکت ها انتخــاب افــراد توانمنــد متناســب بــا شــغل مــورد نظــر می باشــد 12][، زی را به ره وری کارکن ان ب ه ت وان کاری آنه ا وابس ته اس ت ،و اخت لالات اس کلتی-عضلانی را می ت وان از عل ل کاه ش توانای ی انج ام کار دانس ت] 13[، ل ذا ارتق ای ت وان انج ام کار از مؤثرتری ن روش هــای کاهــش بهــره وری و ناتوانــی ناشــی از کار می باشــد 14][. ب ر همی ن مبن ا توانای ی انج ام کار اس اس رف اه و س لامت زندگــی افــراد بــوده و فاکتورهایــی چــون نــوع کار، شــرایط کار و ویژگیهــای کاری بــر توانایــی انجــام کار تأثیــر میگــذارد] 51[. ب ر اس اس مطالع ات جوهان ی و هم کاران، تعام لات مختل ف بی ن س ن، س لامتی، ش یوه زندگ ی و کار به ش دت توانای ی انج ام کار را تح ت تأثی ر ق رار میدهن د] 16[. به دلی ل تف اوت در فاکتوره ای ش غلی، مش خصات ف ردی و ش یوههای زندگ ی کارگ ران، محقق ان فنلان دی پرسش نامه ای ب ا ن ام ش اخص توانای ی انج ام کار) workability index, WAI( ابــداع کردنــد کــه هفــت بعُــد را مــورد س نجش ق رار میده د. براس اس ای ن ابع اد نم رهای بی ن 94-7 ب ه کارگ ر اختص اص و ش اخص توانای ی انج ام کار ف رد محاس به می ش ود] 19-17[. ک ه ای ن ش اخص طب ق مطالع هٔ انج ام ش ده توس ط جوهان ی و هم کاران ب رای زن ان سرپرس ت آش پزخانه در طبق هٔ ضعی ف ق رار گرفت ه اس ت] 61[.
کار آش پزخانه از نظ ر ب ار فیزیک ی )بلن د ک ردن دیگه ای ب زرگ ، کیســهها و …( کاری ســنگین می باشــد] 20[، از ایــنرو اداره کار و صنای ع واش نگتن) Washington labor and industries, WAL&I( در ســال 2007 چــک لیســت هایی بــرای شناســایی خطــر اخت لالات اس کلتی عضلان ی در محی ط کار ارائ ه داده اس ت ک ه 4 بخ ش را ش امل میش ود از ای ن 4 بخ ش ی ک بخ ش آن مرب وط ب ه وظای ف بلن د ک ردن ب ار اس ت. در ای ن چکلیس ت ب ه نی روی بلن د ک ردن ب ار، ح رکات تک راری، وضعیته ای نامناس ب بلن د ک ردن و گذاش تن ب ار توج ه ش ده اس ت ک ه ای ن عوام ل از جمل ه ریســک فاکتورهــای بــروز اختــلالات اســکلتی عضلانــی محســوب می شــوند] 21, 22[.
بــا پیشــرفتهایی کــه در جلوگیــری از حمــل و نقــل دســتی بــار انج ام ش ده، در ای ران همچن ان ارزیاب ی ریس ک و توانای ی انج ام کار کارکنــان آشــپزخانه، بهصــورت محــدود انجــام گرفتــه اســت 8][. ل ذا ه دف اصل ی ای ن مطالع ه بررس ی همبس تگی اخت لالات اســکلتی- عضلانــی بــا شــاخص توانایــی انجــام کار و حــد مجــاز بلنــد کــردن بــار می باشــد.
روشکار
ایــن مطالعــه از نــوع تحلیلی-مقطعــی بــوده کــه به صــورت سرشــماری) 60 نفــر( در بیــن کارکنــان آشــپزخانه های بیمارس تان های آموزش ی ش هر قزوی ن در س ال 1395 انج ام ش د .بــرای جمــع آوری دادههــا از پرسشــنامهٔ اطلاعــات دموگرافیــک و ش غلی )از قبی ل س اعت کار در روز، تع داد روزه ای کاری در هفت ه و….( و درک درد، شــاخص توانایــی انجــام کار و حــد مجــاز بلنــد ک ردن ب ار اس تفاده ش د. ویژگیه ای دموگرافی ک ش امل س والاتی در م ورد جنس یت، س ن، وزن، ق د، ش یفت کاری، ش غل، س اعات کاری، اضافــه کاری، تعــداد روزهــای کاری در هفتــه، ســابقه کار و مــدرک تحصیلــی می باشــد کــه به صــورت مصاحبــه بــا کارگــر جمــع آوری گردیــد.
1( ش یوع درد: ب رای بررس ی می زان ش یوع درد در نواح ی مختل ف بــدن، از پرسشــنامهٔ درک درد اســتفاده شــد. در ایــن پرسشــنامه نواح ی مختل ف ب دن ب ه 8 ناحی هٔ گ ردن، ش انه، آرن ج، دس ت / مچدســت، کمــر )فوقانــی و تحتانــی(، ران، زانــو و پاهــا / قســمت پایی ن پاه ا تقس یم ش ده اس ت. نش انههای وج ود درد در مناط ق مختل ف ب دن در مقیاس ی بی ن اع داد 0-10 ق رار می گیرن د. ع دد صف ر) 0( ب ه معن ی فق دان درد، ع دد 3 ب ه معن ی درد خفی ف ،ع دد 5 ب ه معن ی درد متوس ط و ع دد 10 ب ه معن ی درد ش دید در ناحی هٔ مش خص ش ده اس ت] 11[.
2( شــاخص توانایــی انجــام کار: بــرای تعییــن توانمنــدی کاری کارکن ان از پرسش نامهٔ ش اخص توانای ی انج ام کار اس تفاده ش د .
ای ن پرسش نامه هف ت بعُ د را اندازگی ری میکن د ک ه عبارتن د از:
1-2- تخمی ن عین ی توانای ی انج ام کار ح ال حاض ر در مقایس ه ب ا بهتری ن توانای ی انج ام کار در ط ول زندگ ی.
2-2- تخمیــن عینــی توانایــی انجــام کار در ارتبــاط بــا نیازهــای شــغلی اعــم از فیزیکــی و روانــی.
3-2- تعداد بیماری های تشخیص داده شده.
4-2- اختــلال در کار بــر اثــر بیماریهــا. ســؤال اینگونــه مطــرح میش ود: آی ا آس یب ی ا بیم اری خ ود را مانع ی ب رای انج ام کار فعلی تان میدانید؟
5-2- اس تفاده از مرخص ی اس تعلاجی در ی ک س ال گذش ته. ب ا ای ن س ؤال بررس ی میش ود: در ط ی س ال گذش ته) 12 م اه( ش ما چنـد روز کام ل به دلی ل ی ک مش کل س لامتی )بیم اری، مراقب ت بهداش تی و ی ا معاین ه( ب ه مرخص ی رفتهای د؟
6-2- پیشبینــی توانایــی انجــام کار توســط شــخص کارگــر در 2 س ال آین ده.
ک ه ب ر ای ن اس اس کارگ ران در یک ی از 4 گ روه ذک ر ش ده ق رار خواهن د گرف ت] 17, 91, 32[:
نمره 7-27: توانایی انجام کار ضعیف است.
نمره 28-36: توانایی انجام کار متوسط است.
نمره 37-43: توانایی انجام کار خوب است.
نمره 44-49: توانایی انجام کار عالی است.
3. حــد مجــاز بلنــد کــردن بــار: بــرای تعییــن حــد مجــاز بــاری کــه افــراد در شــرایط مختلــف کاری، مجــاز بــه بلنــد کــردن آن می باشــند، از پرسشــنامهٔ WA L&I اســتفاده شــد .WA L&I، یــک روش تجزیــه و تحلیلــی اســت کــه بــر اســاس تغییراتــی در روش NIOSH در ایالــت واشــنگتن طرح ریــزی شــده و مواجهــه ف رد را هن گام بلن د ک ردن ب ار آنالی ز میکن د و بالاتری ن ریس ک خط ر را هن گام بلن د ک ردن ب ار ب ه م ا نش ان م ی ده د] 21, 22[.
در ابت دا وزن ب ار جابج ا ش ده توس ط ف رد، ثب ت میش ود. س پس بــرای تعییــن میــزان حــد مجــاز بــار) lifting limit, LL( ســه
متغیــر در هــم ضــرب می شــوند، ایــن متغیرهــا عبارتنــداز: تصویر 1: تعیین حد مجاز بار با توجه به موقعیت افقی و عمودی جسم نسبت به

1-3- فاصلــه افقــی و عمــودی جســم از انگشــتان پــا نســبت بــه انگشتان پا به روش WA L&I
جدول 1: تعیین نمره مربوط به بلند کردن جسم بر حسب تعداد دفعات بلند کردن بار و مدت زمان انجام این کار به روش WA L&I
چندبار در دقیقه جسم را بلند می کنید؟چند ساعت در روز این کار را انجام می دهید؟
کم تر از 1 ساعت1 تا 2 ساعتبیش تر از 2 ساعت
1 بار در هر 2-5 دقیقه195/085/0
1 بار در هر دقیقه95/09/075/0
2-3 بار در دقیقه9/085/065/0
4-5 بار در دقیقه85/07/045/0
6-7 بار در دقیقه75/05/025/0
8-9 بار در دقیقه6/035/015/0
بیش از 10 بار در دقیقه3/02/00
7-2- بعُــد روانشــناختی زندگــی نظیــر لــذت بــردن از وظایــف محول ه روزان ه، فعالیته ای اوق ات فراغ ت و خوشبین ی در م ورد آین ده ک ه ب ا ای ن س ؤال بررس ی می ش ود: آی ا اخی راً توانس تهاید از فعالیته ای منظ م روزان ه خ ود ل ذت ببری د؟ب ر اس اس ای ن 7 بعُ د نم ره ای از 7-49 ب ه کارگ ر داده میش ود
مب داء جس م در زمان ی ک ه جس م برداش ته می ش ود )تصوی ر 1(.
2-3- می زان پیچ ش تن ه ک ه اگ ر بی ش از 45 درج ه باش د ب ه آن نم ره 85/0 و اگ ر در تن ه پیچش ی نباش د نم ره 1 داده می ش ود.
3-3- تعــداد دفعــات بلنــد کــردن بــار در دقیقــه و مــدت زمــان انجــام کار در طــول روز )جــدول 1(.
پــس از ضــرب کــردن ایــن ســه متغیــر در هــم، حــد مجــاز بــار بهدس ت می آی د. وظایف ی ک ه مق دار ب ار برداش ته ش ده در آنه ا از حــد مجــاز بهدســت آمــده بیش تــر باشــد، خطرنــاک در نظــر گرفت ه م ی ش وند] 21, 22[.

جدول 2: اطلاعات دموگرافیک و شغلی افراد مورد مطالعه) 06=n(
نوع اطلاعاتدرصد یا Mean ± SD
جنسیت
زن3/8%
مرد7/91%
سن، سال52/6 ± 20/34
وزن، کیلوگرم22/11 ± 21/76
قد، سانتی متر09/7 ± 171/57
حجم توده بدنی، کیلوگرم بر مترمربع28/3 ± 19/25
وضعیت تحصیلات
زیر دیپلم7/56%
دیپلم3/43%
بالاتر از دیپلم0
ساعت کاری در روز، ساعت50/2 ± 54/9
ساعت کاری در روز، ساعت
8 ساعت کاری7/56%
بیش از 8 ساعت کاری3/43%
روز کاری در هفته
6 روز در هفته3/73%
7 روز در هفته7/26%
سابقه کار
کمتر از 5 سال3/68%
بیش از 5 سال6/31%
نوع وظیفه
پخت و پز
سرآشپز10%
آشپز20%
خدماتی
کمک آشپز3/43%
مسئول ترالی7/26%
شیوع درد در نواحی 8 گانه بدن
گردن5/45%
شانه7/41%
آرنج6%
دست/ مچ دست35%
کمر )فوقانی/تحتانی(3/78%
ران7/11%
زانو39%
ساق پا/ پا10%
جهــت بررســی ارتبــاط معنــاداری بیــن متغیــر وابســتهٔ شــیوع اختــلالات اســکلتی-عضلانی و متغیرهــای مســتقل از آزمونهــای رگرســیون لجســتیک تــک و چندگانــه )جنــس، ســن، وزن، قــد ،ش اخص ت وده بدن ی، س اعت کار در روز، تع داد روزه ای کاری در هفت ه، گ روه ش غلی، توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردن ب ار( اسـتفاده ش د. آنالی ز دادهه ا ب ا اس تفاده از ن رم اف زار آم اری SPSS نســخهٔ 20 انجــام گرفــت.
یافته ها
ب ا توج ه ب ه نتای ج به دس ت آم ده، میانگی ن و انح راف معی ار س ن و شــاخص تــودهٔ بدنــی افــراد مــورد مطالعــه به ترتیــب 52/6 ±02/34 س ال و 28/3 ± 19/25 کیلوگ رم ب ر مت ر مرب ع میباش د .
7/91 درصـد کارکن ان آشـپزخانه م رد ب وده و بیش تری ن می زان ش یوع درد در ناحی ه کم ر )فوقانی/تحتان ی( مش اهده ش ده اس ت .ســایر اطلاعــات دموگرافیــک و شــغلی افــراد مــورد مطالعــه در ج دول 2 ارائ ه ش ده اس ت.
اخت لالات در نواح ی س هگانه ب ه تفکی ک ن وع وظیف ه در ج دول 3 ارائ ه ش ده اس ت. می زان ش یوع درد نواح ی گ ردن و کم ر در مس ئولین ترال ی و ش انه در آش پزها بیشتری ن مق دار را ب ه خ ود اختص اص داد.
چنانچــه در تصویــر 2 مشــاهده میگــردد 7/61 درصــد کارکنــان آش پزخانه از نظ ر ش اخص توانای ی انج ام کار در س طح خ وب ق رار دارن د.
بررس ی ایس تگاههای کاری کارکن ان در آش پزخانه نش ان می ده د کــه 3/58% ایســتگاهها از نظــر جابجایــی حمــل بــار در شــرایط ناایم ن ق رار دارن د )تصوی ر 3(.

0
10
20
30
40
50
60
70
0
0
61.7
38.3

0

10

20

30

40

50

60



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید